Para Ne Demek?
banner121

Para nedir, ne anlayış gelmektedir? İlk İslam parasını kim bastırmıştır? Osmanlı paraları nelerdir? Paranın İslam ülkelerindeki kullanımı nasıl olmuştur? Para kelimesinin kökeni, anlamı.

Sözlükte “parça, gümüş parçası” anlamındaki Farsça pâreden gelen sözcük genel olarak tüm ödeme araçlarını açıklayan bir genişlik kazanmıştır. Araplar, Bizans’ın altın parası olan dinarı keza İslâmiyet öncesinde ayrıca de sonrasında kullandılar. Dinar, Hıristiyanlık sembollerinden derece derece şekilde arındırılarak Müslümanlarca bir müddet daha basıldı.

İLK İSLAM PARASINI KİM BASTIRMIŞTIR?

İlk İslâm dinarı, para sistemini esaslı biçimde aranjör Emevî Halifesi Abdülmelik b. Mervân vaktinde, 696 yılında çıkarıldı. Dinarın yanında İran’ın gümüş dirhemleri de bir zaman kullanıldı. Sâsânî dirhemleri Hz. Ömer döneminde basıldı ve üzerlerindeki İslâm dışı motifler yerlerini yavaşça İslâmî arma ve ibarelere bıraktı. İlk İslâm dirhemini altın ve bakır sikkede olduğu gibi Abdülmelik b. Mervân çıkardı. Fethettikleri yerlerde kullanılan altın ve gümüş sikkeleri tedavül ettirmede bir sakınca görmeyen Müslümanlar, Bizans’tan aldıkları yerlerde tedavülde olan ve “fels” denilen bakır paraları kullanmadılar; onun yerine Bizans felslerine yerinde yeni bakır paralar bastılar. İlk fels 638’de Dımaşk’ta darbedildi. Fakat Araplar arasında hükümranlık alâmeti sayılmadığı için felslere merkezî bir kontrol getirilmedi ve mahallî olarak basılmasına izin verildi. Dolayısıyla bunların ağırlıkları, boyutları ve üzerlerinde bulunan yazılar bazı farklılıklar göstermekteydi.

OSMANLI PARALARI

Osmanlı Devleti, devraldığı coğrafyada kendisinden önce hükümran olan devletlerin çıkardıkları madeni paraları (sikke) kullanmayı sürdürdü.

İlk Osmanlı Parasını Kim Bastırdı?

İlk Osmanlı sikkesinin Osman Bey vaktinde basıldığı konusu tartışmalıdır. Osman Bey adına basılmış olup bugüne ulaşan bir paranın sahte olduğu ileri sürülür. Genel kabul, 1326 yılında Orhan Bey adına kestirilen akçenin ilk Osmanlı parası olduğu yönündedir. Bunun 1, 5 ve 10 akçelik birimleri vardı. 1 ve 5’lik akçeler Orhan Bey, 10’luklar ise Fâtih Sultan Mehmed ve 2. Beyazıt devirlerinde çıkarıldı. Gümüş akçe XVII. yüzyılın ardına kadar temel Osmanlı para birimi olma özelliğini korudu. 1326 yılından itibaren ilk altın paranın darbedildiği 1477 yılına değin geçen ve gümüş akçenin hâkimiyeti aşağıda olan dönem tek maden sistemi (monometalist dönem) olarak adlandırılır. Hasene-i sultânî (sultânî) isimli bu altın paralar, Venedik dukasıyla az kalsın benzer olan değerini 17. yüzyılın başlarına dek muhafaza etti.

İlk paralar Bursa ve Edirne’de darbedildi.

Osmanlı sikkeleri Anadolu beylikleri, Bizans ve öteki tanıdık olmayan devlet paralarıyla birlikte piyasadaydı. Bunun yanında Mısır’da pâre/para, Eflak-Boğdan, Erdel ve Macaristan civarında penz ve Kırım’da Kefevî akçe gibi mahallî paralar tedavül etmekteydi. Devlet, İstanbul’a yakın Orta ve Batı Anadolu ile Balkanlar’da akçe ve sultânîye dayalı olan kendi para sistemini sürdürürken bilhassa uzakta piyasalarda Venedik dukası, Ceneviz altını, İspanyol reali, Hollanda esedîsi, Polonya zolotası, Avusturya taleri ve İran şâhîsi gibi tanıdık olmayan paraların dolaşımını özgürlük bıraktı.

16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kuruş denilen tanıdık olmayan kocaman gümüş sikkeler Osmanlı piyasalarına girmeye başladı.

17. yüzyılda sınırlı miktarda bakır sikke basıldı; oysa savaşları finanse edebilmek, hazinenin açıklarını kapatabilmek, altın ve gümüşün karşılamadığı para arzını ikmal etmek amacıyla 1688 yılında çokça mankur/mangır veya pul denilen bakır paralar çıkarıldı.

İstanbul piyasalarından uzakta olup tanıdık olmayan sikkelerin etkisinde kalan Tunus, Cezayir ve Trablus piyasalarında “nasrî” denilen ve padişah namına kesilen kare şeklindeki mahallî sikkeler hâkimdi.

İlk Osmanlı parası olan gümüş akçe ise en son 1834’te çıkarıldı.

İlk Osmanlı Kağıt Parası

1840 yılında, sekiz yıl tedavül süresi elde etmek üzere karşılıksız olarak ilk Osmanlı kâğıt parası olan kāime piyasaya sürüldü.

Gün geçtikçe miktarının fazlalaşması ve değerinin azalması neticesinde öyle çok sosyal soruna sebep olan bu ilk kāimeler İngiltere’den alınan bir borçla Eylül 1862’den itibaren piyasadan çekildi. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nı finanse olabilmek için başvurulan ikinci kāime tecrübesi birincisinden daha sancılı oldu. Para basma (emisyon) imtiyazını 1863’te kurulan Bank-i Osmânî-i Şâhâne’ye veren devlet, yakında olacak olan savaşı finanse yapabilmek amacıyla her türlü riski göze alarak bankanın izni olmaksızın alıngan bir takım bölgelerin dışında tüm ülkede tedavül etmek üzere kāime çıkardı; buna karşılık bankaya basılan paranın % 1’i oranında komisyon ödendi.

Cumhuriyet’in birincil kâğıt paralarının 5 Aralık 1927’de piyasaya sürülmesi üzerine Osmanlı kāimeleri altı ay içinde piyasadan çekildi.

Kaynak: DİA

Kaynak: www.islamveihsan.com URL: https://www.islamveihsan.com/para-ne-demek.html

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.