Tilavet secdesi nedir? Tilavet secdesi hükümleri nelerdir, neden yapılır? Şafii mezhebine tarafından tilavet secdesi nasıl yapılır?
Şafi mezhebi; İmam Şafi’ye (r.a) nisbet edildiği için bu adla anılmıştır. Şâfi mezhebinin kurucusu sanılan İmam Şafi (r.a) 767 (Hicri 150) yılında Gazze şehrinde (Filistin) doğdu.
Şafi mezhebi önce Darı’da sonra kısmen Suriye, Yemen, Irak ve Mâverâünnnehir’de yayıldı. Günümüzde Irak, Suriye ve Anadolu’nun güney ve doğu bölgelerinde Şafi mezhebi yaygındır.
Şafii Mezhebine Göre Tilavet Secdesi Nasıl Yapılır?
Tilavet okumak demektir. Tilavet secdesi de “okuma secdesi” anlamınadır. Kur'an-ı Kerim’deki 14 secde ayetinden biri okunduğu vakit, hem okuyanın hem de dinleyenin tilâvet secdesi yapması sünnet-i müekkededir. Secde âyetleri şunlardır:
Hac suresi (18. ayet-i kerime) Hac suresi (77. ayet-i kerime) Araf suresi (206. ayet-i kerime) Rad suresi (15. ayet-i kerime) Nahl suresi. (49. ayet-i kerime) İsra suresi (107. ayet-i kerime) Meryem suresi (58. ayet-i kerime) Furkan suresi (60. ayet-i kerime) Neml suresi (25. ayet-i kerime) Secde suresi. (15. ayet-i kerime) Fussilet suresi. (37. ayet-i kerime) Necm suresi. (62. ayet-i kerime) İnşikak suresi. (21. ayet-i kerime) Alak suresi. (19. ayet-i kerime)Bir Takım mezheplere kadar secde âyeti farzedilen Sad sûresi 24. âyet-i kerimedeki secde, Şafi mezhebine göre tilavet secdesi yok, şükür secdesidir. Bu ayet-i kerime okunduğunda, şükür için niyet getirilip secde yapılır.
Abdullah b. Ömer (r.a.)’den gelen şu rivayet tilâvet secdesinin delillerindendir:
“Peygamber (s.a.v) Kur'an okurken içinde secde âyeti bulunan bir sûreye geldiğinde secde ederdi. Biz de kendisiyle birlikte secde ederdik. O Kadar ama, bir kısmımız alnını koyacak yer bulamazdı. Allah Rasûlü (s.a.v.) buyurdular fakat: “Âdemoğlu secde âyetini okuduğunda secde ederse, şeytan ağlayarak oradan uzaklaşır ve şöyle der: Eyvah! Âdemoğlu secde etmekle emrolundu, secde etti; ona cennet var. Ben de secde etmekle emrolundum, lakin isyan ettim; bana da ateş var.”1
Tilâvet secdesinin yapılışı:
Secde ayetinin tamamı Kuran kıraati kastıyla okunmuş veya dinlenmiş ise tilavet secdesi yapmak gerekir. Bu durumdaki kişi namaz içinde veya namaz dıştan olabilir.
Namaz dışındaki kimseler için tilâvet secdesinin rüknü beş tanedir:
1-Tilâvet secdesi için kalbiyle maksat etmenin yanı sıra diliyle de niyet etmek,
2-İhram tekbirini elde etmek,
3-Bir kere secde etmek ve secde esnasında tesbihatta bulunmak/duâ etmek,
4-Daha Sonra oturmak,
5-Derhal gerisinde selâm atamak.
Namaz kılmakta olan bir birey secde âyeti okursa, namazdayken tek bir secde eder ve kıyama kalkıp kıraatine kaldığı yerden devam eder. (Hanefî mezhebine tarafından secde ayeti kıyamdaki kıraatin son üç ayetinden biri ise namazda ayrıca secde etmek gerekmez. O rek’atin rüku’su ve secdesi tilavet secdesi için yeterli görülür.)
İmama uyarak namaz kılmakta olan kişinin imamla birlikte tilavet secdesini yapması vaciptir.
Namazda tilavet secdesi yapmak için secdeye gitmeden önce kalben gaye edilir. Dil ile yapılması namazı bozar. Cemaatin hedef etmesi gerekmez, imamın kasıt etmesi kendileri için de yeterli olur.
Namazda iken tilavet secdesi yapanın secdeye varırken ve secdeden kalkarken tekbir alması, secdede duâ etmesi sünnettir. Namaz kılarken bu secdeyi yapan kişinin ellerini kaldırması sünnet değildir.
Secdedeyken üç kez "Sübhâne rabbiye'l-a'lê" denilebileceği gibi şu duanın okunması da müstehaptır.
"Yüzüm, kendisini güç ve kudretiyle yaratan, şekillendiren, göz ve kulağın yerini yarıp (bu organları yerli yerince yerleştiren) Allah'a secde etti. Allahım! Bu secde sebebiyle bana kendi katında sevap yaz ve yeniden bu secde sebebiy'e günahlarımı sil. Bu secdeyi kendi katında benim için azık kıl. Bu secdeyi kulun Davud'dan (a.s.) kabul buyurduğun gibi benden de kabul buyur.2
Tilavet secdesini işitip bu sırada namazda olmayan kimseler, tilavet secdesi yapmak isterlerse üç rükun daha ilâve ederler. Bunlar da iftitâh tekbiri, secdeden sonradan oturmak ve selâm vermektir. Namaz kılmayan kimsenin tilâvet secdesine dil ile hedef etmesi ve ihram tekbirini alırken ellerini kaldırması sünnettir.
Tilâvet secdesiyle ilgili hükümler:
Taharet, kıbleye yönelme gibi namaz için koşul olan hususlar, tilâvet secdesi için de şarttır. Namazı bozan her şey tilâvet secdesini de bozar. akla yatkın bir kimse (temyiz çağındaki bir çocuk bile) secde ayetini okusa, bu durumda dinleyen kişi abdestsiz de olsa kalkıp abdest alması ve secde etmesi sünnettir. Cünub kimsenin yahut sarhoşun okuduğu secde ayetinden ötürü tilâvet secdesi gerçekleştirmek gerekmez. Çünkü bu iki kimse için de Kur'an okumak meşrû değildir. Hayız ve nifas halinde bulunup secde ayetini işiten bir kadının sonradan secde etmesi gerekmez. Kişi bilmediği, anlamadığı ve uyarılmadığı kıraatin yapmadığı tilavet secdesinden sorumlu değildir. Bu sebeble tilavet secdesini okuyan kişinin veya dinleyenlerden bilen şahısların, oturan ve dinleyen cemaati uyarı etmesi gerekir. Namaz kılmakta olan kişi, secde âyetini şahsen kendisi okumuş olmalıdır, dışardan duyduğuna şeref edemez. Namazda, secde ayetini özel seçip secde etmek maksadıyla okumak caiz değildir. Cuma sabahleyin namazının farzı bundan istisnadır, burada secde suresini okumak sünnettir. Hutbe okuyan birey, secde âyetini okursa secde eder. Hutbeyi dinleyenlerin tilavet secdesi yapmaları haramdır. Üç kerahet zamanında secde ayeti okumayı kastetmek caiz değildir. Eğer secde kastı ile secde ayetini okursa kerahet vakti olduğu için secde etmek gerekmez. Secde âyetinin okunmasıyla secde arasındaki fasıla uzun olmamalıdır. Uzun fasıla, olağan kılışla iki rek'at namaz kılacak dek bir zamandır. Abdestsizlik veya secde etmeye uygunsuz bir mekanda katılmak gibi bir engel nedeniyle tilâvet secdesi yapamayacak birey, onun yerine şu duayı dört defa okumalıdır:"Sübhânellâhi ve’l-hümdü lillêhi velê ilêhe illallâhü vallâhü ekbar velê havle velê guvvete illê billêhi'l-aliyyi'l-azıym."
Kaynak: Hasan Serhat Yeter, FIKIH 1 (Şafii Mezhebi), 2017
Kaynak: www.islamveihsan.com URL: https://www.islamveihsan.com/safii-mezhebine-gore-tilavet-secdesi-nasil-yapilir.html
